Choroby odkleszczowe

„Pomimo że kleszczowe zapalenie mózgu zostało opisane już w 1931 r., niebezpieczna forma zapalenia mózgu była niedoszacowana przez długi czas.” (dr C. Kunz, współwynalazca szczepionki przeciwko zachodnioeuropejskiemu kleszczowemu zapaleniu mózgu, Wiedeń)

Kleszczowe zapalenie mózgu jest chorobą wirusową przenoszoną przez kleszcze, która atakuje układ nerwowy i może wywołać zarówno łagodną, jak i ciężką postać choroby, z trwałymi następstwami, takimi jak zaburzenia koncentracji, porażenia czy depresja. Mniej więcej co setny przypadek kończy się zgonem.

Obszary wysokiego ryzyka
Kleszcz Ixodes ricinus jest szeroko rozpowszechniony w całej Europie. Endemiczne tereny w Europie rozciągają się: od Chorwacji, Słowenii, Węgier, Szwajcarii i Austrii przez Słowację, Czechy, Niemcy, Polskę i Skandynawię (Szwecja, Finlandia) do krajów bałtyckich i Rosji (w tym Syberię). Kleszcze zamieszkują leśne polany i łąki.

„Kleszczowe zapalenie mózgu występuje endemicznie w 27 krajach europejskich i co roku odkrywamy nowe obszary ryzyka.” (dr n. med. J. Süss, Jena)

Wirus kleszczowego zapalenia mózgu jest częsty w ogniskach endemicznych w wymienionych poniżej krajach:

Albania	Francja	Rumunia
Austria	Grecja	Serbia
Białoruś	Liechtenstein	Słowacja
Bośnia	Litwa	Słowenia
Chorwacja	Łotwa	Szwajcaria
Czechy	Niemcy	Szwecja
Dania (wyspa Bornholm)	Norwegia	Ukraina
Estonia	Polska	Węgry
Finlandia (wybrzeże południowo-zachodnie)	Rosja	Włochy

Nie każdy kleszcz przenosi groźnego wirusa kleszczowego zapalenia mózgu, ale stopień zarażenia w niektórych obszarach wysokiego ryzyka może być ogromny. W niektórych obszarach można znaleźć kleszcze na wysokości do 1800 m n.p.m.; odnotowywano zarażenia wirusem kleszczowego zapalenia mózgu na wysokościach 1300 m n.p.m.

Gdzie kryją się kleszcze?
Wielu ludzi wciąż wierzy, że kleszcze spadają z drzew. W rzeczywistości jednak żyją one w glebie, nie wspinają się na wysokość wyższą niż 20 do 70 cm na trawy i krzewy w poszukiwaniu swoich ofiar (ludzie, zwierzęta). Dlatego zwykle strzepujemy kleszcze z roślinności, kiedy przechodzimy po leśnych ścieżkach wzdłuż traw lub krzaków bądź, gdy spacerujemy po trawnikach i w ogrodzie. Kleszcze mają wyczulony na temperaturę narząd zmysłu, za pomocą którego odnajdują „ofiarę”. Wielu zarażonych ludzi nie pamięta nawet momentu ukąszenia z powodu małych rozmiarów kleszcza.

Pierwsze kliniczne i epidemiologiczne obserwacje na temat rozpowszechnienia kleszczowego zapalenia mózgu w Europie, dokonane na początku lat 20-tych ubiegłego stulecia, przypisuje się dr Johannowi Schneiderowi. W 1956 roku udało mu się wyizolować wirusa i opisać szczegółowo przebieg choroby. Z powodu nawracającej sezonowości występowania kleszczy od kwietnia do lipca choroba została nazwana „wiosenno-letnim zapaleniem mózgu i opon mózgowych” (w Niemczech Frühsommer-Meningoencephalitis lub FSME), częściej jednak używa się nazwy „kleszczowe zapalenie mózgu” („tick-borne encephalitis” lub TBE).
W oparciu o liczne prace badawcze i odkrycia dotyczące kleszczowego zapalenia mózgu dr Christian Kunz z Instytutu Wirusologii Uniwersytetu Wiedeńskiego stworzył szczepionkę, której użyto po raz pierwszy w latach 70-tych ubiegłego stulecia.

Inną przenoszoną przez kleszcze chorobą o rozpowszechnieniu nawet większym niż kleszczowe zapalenie mózgu jest „borelioza z Lyme”. Jest ona wywoływana przez bakterie z rodzaju Borrelia i można ją leczyć za pomocą antybiotyków, podczas gdy nie ma skutecznego leczenia kleszczowego zapalenia mózgu.